Terwijl overal in Nederland bussen actievoerders van gemeente naar gemeente rijden om daar te protesteren tegen de voorgenomen komst van asielzoekers, is de gemeenteraad van Winterswijk met bijna het omgekeerde bezig. Die gemeente vangt veel meer vluchtelingen op dan verplicht en vaart daar economisch wel bij.
Remko Ebbers
Om te snappen waarom Winterswijk geen mensen telt maar – oneerbiedig gezegd – euro’s, is het belangrijk om te kijken hoe de asielopvang in de Achterhoekse gemeente is geregeld. Winterswijk heeft al decennia een permanent asielzoekerscentrum (azc). De gemeente wordt geacht 142 mensen op te vangen, maar in Winterswijk zijn het er vierhonderd. Daar is bewust voor gekozen. En het levert nauwelijks gedoe op met de Winterswijkers, ondanks dat de opvang zonder afscheiding midden in een woonwijk ligt.
‘Ik ben niet naïef’, zegt wethouder Loes ten Dolle (D66). ‘Het azc was er eerder dan de woonwijk eromheen. De mensen die er wonen, weten heel goed waar ze aan beginnen. Wij zijn voor zover ik weet het eerste azc zonder hek eromheen. Wij hebben het het idee dat dat bijdraagt aan de rust op het azc en het nodigt uit tot interactie met de buurt. De buurtburendag is bijvoorbeeld met de woonwijk én het azc. Wat onbekend is, is onbemind en wat achter een gesloten hek plaatsvindt wordt als ‘eng’ ervaren.’
Andere mindset
Op 1 januari 2026 had Nederland 310 asielzoekerscentra (azc’s), waarvan 99 permanente locaties en 211 noodopvanglocaties. Daarnaast zijn er bijna 500 ‘asiellocaties’ waar opvang mogelijk is. Die telling gaat uit van meer plekken per gemeente.
Een woordvoerder van het coa, het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers dat de opvangcentra beheert, zegt dat gemeenten een grote rol hebben in hoe het opvangcentrum eruit komt te zien. Toch zijn de meeste azc-locaties omheind, afgelegen of allebei. Voor zover ze niet ‘weggestopt’ zijn in oude hotels of andere afgeleefde panden. Als de opzet in Winterswijk zo succesvol is, waarom komen er dan vooral nieuwe ‘gevangenissen’ bij?
Gemeentebesturen moeten eigenlijk met een andere mindset denken, vindt Ten Dolle. ‘Ik hoor heel veel excuses om niet ruimhartig op te vangen. Zoals pleidooien voor kleine azc’s omdat die minder problemen opleveren. Ik twijfel een beetje aan die redenering. Je kunt ook andersom denken.’
‘Als je meer mensen opvangt, zoals wij, krijg je een extra vergoeding. Daar kun je mooie dingen van doen voor je gemeente. Naast de wettelijke taak om vluchtelingen op te vangen, heb je als gemeentebestuur ook de taak om de kwaliteit van leven te verbeteren voor jouw dorp en gemeenschap. Gebruik de mogelijkheid die een azc biedt. Wij zijn nu in de fase dat we nadenken wat we gaan doen met dat extra geld.’
‘Ik nodig andere bestuurders altijd graag uit om hier te komen kijken. ‘, verklaart Ten Dolle. ‘Of ik kom met een bewoner van het azc naar hen toe als ze dat fijner vinden. Ik merk toch dat het lastig is. Misschien is het gesprek al te ver als ik er bij kom. Vaak begint het gesprek over een azc ook met de locatie. Dat is heel politiek gevoelig. Net als de plaatsing van zonnepanelen en windmolens. Ik vind dat je als bestuur moet beginnen met de vraag: Gaan we alleen voldoen aan onze wettelijke taak of willen we meer mensen opvangen.’
Aandacht
Meer asielzoekers in plaats van minder? Dat is zeker een ander geluid. ‘In Winterswijk hebben we altijd gezegd dat we het belangrijk vinden om mensen in nood op te vangen. De politiek is daarin altijd heel committed geweest. Bij de laatste verkiezingen hadden wij hier ook een partij die zich erg profileerde op het onderwerp azc moet dicht. Die partij heeft net één zetel gekregen. Je ziet dus dat dit onderwerp hier niet aanslaat.’
Het geheim is geen uitgezochte groep modelasielzoekers, maar goede communicatie en veel aandacht voor de omwonenden. Want overlast is er echt wel eens. Lawaai, luidruchtige kinderen die tot laat op straat spelen, gedonderjaag op fietsjes te dicht bij geparkeerde auto’s.
De integratie in de wijk van het azc helpt enorm bij het bespreken van problemen, aldus Ten Dolle. ‘Wij hebben geregeld overleg en alle partijen zitten aan tafel, omwonenden, azc, beveiliging, coa, iedereen. Een gesprek over overlast is veel makkelijker bij ons dan in veel andere gemeenten waar asielzoekers wel achter een hek zitten, denk ik. In Winterswijk zijn asielzoekers en omwonenden buren.’
Het is belangrijk dat je als gemeente en politie alle opmerkingen serieus neemt, benadrukt Ten Dolle. ‘Doe klachten niet te makkelijk af als ‘Dat hoort er nu eenmaal bij’. Als mensen 24/7 een noodnummer willen, regel dat voor ze. De centrale vraag aan de burgers is: Wat heb jij nodig als buurtbewoner om je comfortabel te voelen met een azc in jouw dorp? Als dat een wekelijkse bijeenkomst is om zaken te bespreken, doe dat. Je kunt dat dan later afbouwen. Bij ons is dat nu één keer per kwartaal. En wees eerlijk, doe aan verwachtingsmanagement en wees niet blind voor de kritische burger.’
De Winterswijkse aanpak krijgt ook navolging. Vorig jaar werd bijvoorbeeld in Almelo een asielopvang geopend die ruim is opgezet en zelfs omgebouwd kan worden tot woonwijk. Er is overleg met de buurt en geen slagboom.
Mbo-klas
De beelden van protesterende groepen tegen de komst van een azc maken geven Loes ten Dolle geen onveilig gevoel. ‘Ik weet dat wij hier draagvlak hebben’, zegt zij. ‘Ik heb soms medelijden met mijn collega-bestuurders én met de mensen die zo bang zijn. Ik snap hen ergens ook wel als de beelden uit Ter Apel het enige is dat je ziet in de media. Het helpt niet mee dat sociale media tegenwoordig ook heel bepalend zijn.’
Ten Dolle zag zelf hoe lastig het is op de mbo-opleiding in Doetinchem, waar ze tot voor haar wethouderschap les gaf in internationaal en Europees recht. Daar waren felle protesten tegen de komst van een azc. ‘In mijn klassen was het tweeledig. Er was een groep die zei: we willen ze niet en er was een groep die zelf vluchteling was. Ik merkte dat dat kramp gaf in de lessen door wat de leerlingen van huis mee kregen en op sociale media hoorden en zagen. Door het onderwerp heel juridisch te benaderen, kon ik het werkbaar maken.’
‘Ik denk regelmatig aan de woorden van Sigrid Kaag (voormalig D66-lijsttrekker, RE): We moeten de hekken niet hoger maken, maar de tafels langer.
De spreidingswet
Er zijn te weinig opvangplaatsen voor asielzoekers. Tot begin 2028 zijn er 88.000 plekken nodig. Gemeenten hebben daarom sinds 2024 een wettelijke taak om asielzoekers op te vangen. Dat is geregeld in de Spreidingswet (Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen). Die moet zorgen voor genoeg opvangplekken, gespreid over provincies en gemeenten. Die verdeling over gemeenten houdt rekening met het aantal inwoners, het gemiddelde inkomen en opleidingsniveau en het aantal werkenden in een gemeente.
Hoeveel asielzoekers komen naar Nederland?
In juli 2026 kwamen 1.920 asielzoekers naar Nederland. Dat waren er 110 meer dan de maand ervoor. Daarnaast kwamen er 1.405 volgenden naar Nederland, 55 minder dan in juni 2026. In 2025 kwamen er in totaal 40.570 asielzoekers en nareizigers. Van hen waren er 7.230 minderjarig. Volgens de VN-organisatie UNHCR waren er op 1 januari van dit jaar 262.974 vluchtelingen in Nederland. Daarvan zijn er zo’n 123.000 mensen afkomstig uit Oekraïne.