Open gesprek over verandering hoort bij politiek en kerk

De samenleving verandert snel en veel mensen voelen zich daar ongemakkelijk bij. Juist in politiek en kerk kunnen er veilige ruimtes zijn waar mensen kunnen praten over hun zorgen. Daar wordt zeker nu hard aan gewerkt.

Jaap Terpstra

In gesprekken en discussies zeggen mensen vaak dat ze het idee hebben dat  de maatschappij de laatste jaren snel verandert. Velen ervaren deze verandering als negatief en maken zich grote zorgen. Het maakt mensen onrustig. Daarbij wordt dan de vraag gesteld hoe met al die veranderingen in de samenleving om te gaan in een tijd waarin sprake is van nog steeds toenemende polarisatie.

Bovendien is het vertrouwen in politiek en kerk laag. En dat is jammer. Juist in de politiek en binnen religieuze organisaties liggen kansen om met elkaar in gesprek te gaan over al die veranderingen en om de (soms negatieve) gevoelens te delen. Als je met elkaar ideeën en gevoelens kunt delen, versterkt dat het vertrouwen en het respect voor elkaar. Belangrijk is dat gevoelige onderwerpen open besproken kunnen worden in een veilige omgeving.

In veel dorpen en steden ervaren mensen dat een gevoel van vertrouwdheid en verbondenheid met elkaar lijkt te verdwijnen. Wat zijn de oorzaken van deze veranderingen en hoe komt het dat vele bewoners in die wijken zich niet gehoord voelen door de politiek? En zijn politieke partijen zelf wel voldoende mee veranderd om oog en oor te hebben voor de snelle veranderingen?

Migratie in de wijk

Meer dan vijfentwintig jaar geleden was ik bij een partijcongres van GroenLinks en werd er over onderwerpen als migratie en asiel gesproken. Een partijlid zei tijdens de discussie dat zij zich niet meer thuis voelde in haar woonwijk in Rotterdam omdat er zoveel was veranderd, onder andere door (arbeids-)migratie. Het vertrouwde en veilige gevoel was voor haar verdwenen en ze wilde dit onderwerp bespreekbaar maken binnen haar partij.

Tot mijn schrik en verbazing reageerden veel partijgenoten uiterst negatief op die noodkreet. Op een gegeven moment werd haar zelfs het woord ontnomen en waren er boze reacties vanuit de zaal die de vrouw beschuldigden van racisme en dergelijke.

Voor deze vrouw bleek het partijcongres geen veilige plek om op een open wijze over een gevoelig onderwerp te discussiëren. Zij nodigde destijds partijleden uit om een kijkje te nemen in haar wijk en met buurtbewoners in gesprek te gaan. Dat gebeurde niet. Een gemiste kans, want het gaf aan dat GroenLinks moest veranderen en meer open moest gaan staan voor andere geluiden binnen de eigen partij en op straat.

Vertrouwen groeit

Gelukkig zien we dat er in de loop der jaren – vooral binnen de nieuwe politieke beweging PRO – veel ten positieve is veranderd. Er is intern meer ruimte om over uiterst gevoelige onderwerpen met elkaar in gesprek te gaan en er wordt meer aandacht geschonken aan wijkbezoeken. Steeds vaker hoor ik van PRO-politici dat zij merken dat het vertrouwen groeit in de politiek en vooral in de beweging.

Oog en oor hebben voor signalen uit de samenleving geldt ook voor religieuze organisaties zoals kerken en moskeeën. Door de eeuwen heen hebben religieuze gebouwen een sociale en verbindende functie in woonwijken. Toen de gastarbeiders uit Marokko en Turkije in de jaren ‘60 en ‘70 naar Nederland kwamen, stonden kerken in de grote steden vooraan in het aanbieden van gebedsruimte.

Helaas zijn in de laatste tientallen jaren vele waardevolle (historische) kerkgebouwen verdwenen of gesloopt, ondanks felle protesten van buurtbewoners, gelovig of niet. Veel politieke partijen waren toen te vaak blind voor deze signalen. Tegenwoordig is er gelukkig meer waardering voor zulke gebouwen in woonwijken. Lege kerkgebouwen krijgen vaak een andere functie.

Uit onderzoeken blijkt dat de meeste kerkgenootschappen ook in de komende jaren te maken krijgen met minder kerkleden. Dat heeft grote gevolgen en je zou verwachten dat kerken pessimistisch zijn over de toekomst. Niks is minder waar. Kerken zitten niet bij de pakken neer en kijken naar de mogelijkheden om met beperkte middelen toch dienstbaar te zijn voor de samenleving.

Veel kerken werken nu samen op diaconaal gebied, bijvoorbeeld met inloophuizen. Hier worden onder andere taallessen gegeven aan nieuwkomers, er zijn spreekuren voor schuldhulpverlening en er is ruimte voor diverse andere buurtactiviteiten. Er liggen daarbij zeker uitdagingen om met name met moskeeën de banden (verder) te versterken.

Inspirerende kerkvieringen

En ook binnen de organisatie van kerken zie je veranderingen. Een aantal weken geleden was ik bij enkele kerkvieringen waar ik erg blij van werd. Eén was een verbintenisviering van een classispredikant van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) voor Overijssel en Flevoland.Een classispredikant vervult een regionale, verbindende en bestuurlijke sleutelrol. Locatie was de Grote of Cyriacuskerk in Dalfsen aan de Overijsselse Vecht, een heel passende locatie: Cyriacus van Rome leefde waarschijnlijk rond de 4de eeuw en was diaken in de kerk. Hij had door zijn functie de bijzondere zorg voor de zieken en zwakkeren in de samenleving.

De PKN heeft in Nederland in totaal elf classispredikanten. Bij het vinden van de juiste persoon, combineert de procedure elementen van een professionele sollicitatie met formele kerkelijke besluitvorming. Het blije gevoel begon voor mij al bij het naderen van de kerk op een zondagmiddag. Heerlijk weer om op een terras aan de Vecht te zitten. Toeristen die daar zaten, hadden waarschijnlijk geen flauw idee van wat er gaande was. Alle kerkklokken uit de kerktoren werden geluid en waren tot ver buiten Dalfsen te horen. Dat betekende in het verleden dat er een nieuwe bisschop was gekozen.

In een volle kerk aanwezig zijn, het samenzijn, geeft kracht en inspiratie. In Dalfsen gaf dat alles mij een gevoel van vertrouwen in een kerk die toch zoekende is naar nieuwe wegen. Ook in de PKN-kerk denken kerkleden heel verschillend over actuele thema’s. Er worden diverse activiteiten en gespreksavonden georganiseerd om polarisatie tegen te gaan. Het was mooi te zien dat allen, hoe verschillend ook, toch samen waren gekomen en naast elkaar zaten in de kerkbanken.

Een belangrijk moment was toen de predikanten, afkomstig uit diverse richtingen van de kerk, conservatief of progressief, samen de zegen uitspraken richting de nieuwe classispredikant. Een teken dat de predikanten en ook alle andere kerkgangers hiermee aangeven dat ze, hoe verschillend ze ook zijn, samen aan de slag willen gaan, ten dienste aan de samenleving.

Vrouwelijke bisschop

Een belangrijk moment voor de Oud-Katholieke gemeenschap in Nederland, was ongetwijfeld de verkiezing van de eerste vrouwelijk bisschop van Haarlem, een ontroerend moment voor velen. Uitspraken als ’dat ik dit nog mag meemaken’, waren veel te horen. De dag begon met een eucharistieviering, een mis ter ere van de Heilige Geest. Ook hier een volle kerk, met op vele gezichten een verwachtingsvolle blik.

’s Middags was de openbare verkiezing, die verliep in de stijl van een openbaar conclaaf. Het Kiescollege bestond uit twaalf geestelijken en zes lekenleden uit het bisdom. Er kon gekozen worden uit twintig priesters. Vooraf was het Kiescollege een aantal keren bijeengekomen om informeel van gedachten te wisselen over het gewenste profiel van de nieuwe bisschop.

De gekozen bisschop wordt gewijd in de Grote of St. Bavokerk in Haarlem. Ook een inspirerende locatie want net als Cyriacus had ook Bavo oog voor zorg voor de zwakkeren en armen in de samenleving.

Twee bijeenkomsten van twee kerkgenootschappen, maar met veel overeenkomsten. Het laat zien dat positieve verandering mogelijk is, ondanks onze verschillen. Eenheid in verscheidenheid is de weg.

Dat geeft vertrouwen

Share the Post:

Bekijk ook deze berichten

Join Our Newsletter

Scroll naar boven