Ze dachten dat Fatuma doof was omdat ze geen Nederlands verstond
Gesprek over asiel, religie en discriminatie
De Somalische Fatuma Muhumed kwam dit jaar met voorkeurstemmen in de Apeldoornse gemeenteraad. Haar politieke inzet is mede geïnspireerd door haar ervaringen als dochter van asielzoekers.
Ina Huisman
Het is voorjaar 2025 als een nog partijloze Fatuma Muhumed (1996) uit Apeldoorn de online bijeenkomst van de stichting Stem op een Vrouw volgt. Hierdoor neemt haar vertrouwen dat ze politiek actief kon worden met sprongen toe. In die bijeenkomst werd de vrouwen aangeraden eerst de keuze te maken voor een politieke partij. Welke partij maakt de organisatie niet uit. Ervaren politica’s en medewerkers van landelijke bureaus van vrijwel alle partijen werken mee aan het streven naar meer vrouwen in de politiek.
Fatuma twijfelt tussen D66 en PvdA, toentertijd al in het fusieproces met GroenLinks. In een gezellige gelegenheid in het centrum van haar stad vertelt ze dat D66 afviel vanwege hun asielbeleid. Het werd dus PRO omdat die partij streeft naar een samenleving waarin mensen solidair zijn met elkaar.
Een solidaire samenleving, Fatuma is daaraan gewend binnen de Somalische gemeenschap waarin ze opgroeide. Ze vertelt dat zowel haar moeder als haar vader begin jaren ‘90 vanuit Somalië naar Nederland vluchtten. Haar moeder was een jaar of 19, haar vader 21. In die tijd sloeg een grote groep Somaliërs op de vlucht, direct na het uitbreken van de burgeroorlog, die inmiddels al 35 jaar duurt. Het waren de jaren dat Nederland nog een relatief toegankelijk en ruimhartig asielbeleid had. Haar ouders trouwden in Nederland en kregen na Fatuma nog drie zoons, die inmiddels 28, 21 en 19 jaar oud zijn. Fatuma heeft een goede band met haar broers. Zij hielpen bijvoorbeeld met het maken van filmpjes voor TikTok voor haar persoonlijke campagne in verkiezingstijd.
Inburgering
De inburgering van vluchtelingen in de Nederlandse samenleving was in de tijd dat haar ouders arriveerden anders dan tegenwoordig. Fatuma vertelt dat het voor haar moeder lastig was om Nederlands te leren en een opleiding te volgen. Dat werd toen minder belangrijk gevonden, terwijl de financiering van de kinderopvang in die tijd nog erg ongelijk en versnipperd was. Haar moeder (54) werkt nu als schoonmaakster in de zorg, haar vader (56) in een sorteercentrum.
Taal is, zeker voor haar moeder, nog steeds een barrière. Daarom laten haar ouders kwesties met instanties regelen door de kinderen. Thuis werd er Somalisch gesproken. Bij het begin van groep 1 werd gedacht dat Fatuma doof was: ze reageerde niet op de opdrachtjes die ze in het Nederlands kreeg.
Hoewel de Somaliërs in Nederland niet per se bij elkaar in de buurt wonen, vormen ze toch een gemeenschap van mensen die elkaar kennen, opzoeken en helpen bij ziekte en overlijden. Ook ontmoeten ze elkaar in de moskee, waarvan er drie zijn in Apeldoorn: een Turkse, een Marokkaanse en een Afghaanse. Fatuma gaat het liefst naar de Marokkaanse, omdat ze daar van jongs af aan al komt. Ze bekent dat ze er niet wekelijks te vinden is, omdat het werk, de familie en nu ook de politiek veel tijd kost.
Op haar achttiende deed Fatuma de hoofddoek af die ze vanaf haar twaalfde heeft gedragen. Mét hoofddoek werd ze voor haar gevoel anders behandeld dan iemand zonder hoofddoek. Ze ervoer vooroordelen als ‘niet geschoold’ en ‘kent de taal niet’ en merkte dat mensen niet naast haar gingen zitten. Op de vraag of het afdoen van de hoofddoek niet opgevat werd als verloochening van haar geloof zegt Fatuma: “Ik was 18 jaar en nam mijn eigen beslissing vanwege discriminatie.”
Ze sluit niet uit dat ze de hoofddoek nog weer eens gaat dragen. De normen en waarden die ze vanuit haar geloof heeft meegekregen, inspireren haar nog steeds, vooral die van de zorg voor elkaar. Ze vindt het erg hoe de samenleving is verhard en hoopt, ook via de politiek, mensen weer met elkaar in gesprek te brengen met respect voor elkaars afkomst en religie.
Slavernij
Toen Fatuma leerplichtig werd, hadden haar ouders voorkeur voor een christelijke basisschool die bekend stond om zijn goede onderwijsresultaten. Maar Fatuma ging toch naar een openbare school, omdat de Somalische gemeenschap vreesde dat er op bekering aangestuurd zou worden.
In haar jaren op die basisschool kreeg ze bij bepaalde onderwerpen voor het eerst het gevoel van discriminatie en racisme. Eén voorval in de geschiedenisles herinnert ze zich nog goed. Het ging het over de trans-Atlantische slavenhandel. De leraar liet een tekening van een slavenschip zien en zei: “Kijk, dit zijn negers, net als Fatuma”. Het was een opmerking die ze niet begreep en ze deed thuis navraag. Moeder werd boos en ging diezelfde dag nog naar de leraar. Fatuma: “Mijn ouders kwamen voor me op”.
Op de openbare middelbare school werd ze ook gepest, waardoor ze zich ging schamen voor haar Somalische wortels. Na twee jaar stapte ze over naar een christelijke middelbare school. Fatuma: “Daar vond ik het fijn, ik waardeerde de lezingen uit de bijbel als wijze lessen.” Na het VMBO volgde ze de opleiding tot tandartsassistente op het Deltion College in Zwolle. Fatuma: “Het was moeilijk om een stageplek te vinden, terwijl dat andere studenten wel lukte.” Ze heeft nooit als tandartsassistente gewerkt, maar besloot HBO-rechten te studeren in Enschede. Nu werkt ze alweer jaren in Utrecht voor de belastingdienst als privacy-jurist.
In haar werk kreeg ze te maken met de nasleep van de toeslagenaffaire, met burgers en medewerkers die vastlopen in wet- en regelgeving. Zo ontwaakte haar verlangen om via de politiek dingen beter te regelen. Toen Fatuma lid werd van PRO maakte ze meteen melding van haar ambitie voor de kandidatenlijst. Meestal gaat zoiets niet zo vlot, maar een plek op de kandidatenlijst werd haar toch gegund, al was het op een onverkiesbare plek.
De adviezen uit de bijeenkomst van Stem op en Vrouw paste ze met veel enthousiasme en resultaat toe: Fatuma werd dit jaar met voorkeursstemmen in de gemeenteraad van Apeldoorn gekozen. Dat gebeurt niet zo vaak en haar verkiezing haalde daarom ook het landelijke nieuws.
Fatuma: “Ik vind het eervol dat ik ben gekozen. Ik heb campagne gevoerd op onderwerpen die me nauw aan het hart liggen en die kennelijk ook leven bij andere inwoners van Apeldoorn. Ik heb goed geluisterd naar de zorgen van mensen, niet alleen vóór, maar ook ná de verkiezingen. Dat wil ik blijven doen en ik wil opkomen voor de mensen die dat het hardste nodig hebben.”
Stem op een Vrouw
Stem op een Vrouw is een stichting die zich inzet voor een grotere vertegenwoordiging van vrouwen in politieke functies in Nederland. De organisatie werd in januari 2017 door Devika Partiman opgericht, met als doel de bestaande genderongelijkheid in de Nederlandse politiek tegen te gaan en de emancipatie en politieke representatie van vrouwen te bevorderen. Partiman was aanvankelijk voorzitter en is sinds 2023 directeur van de stichting.