Michelle Bachelet is in staat geweest om in een kapitalistisch land als Chili belangrijke humane hervormingen door te voeren. Haar moed, veerkracht en vastberadenheid heeft zoveel indruk gemaakt dat ze tweemaal door democratische verkiezingen tot president is gekozen. Deze prestatie is ook indrukwekkend omdat Chili jarenlang gebukt is gegaan onder een dictatuur die op brute wijze een einde had gemaakt aan een langdurige democratische traditie.
Koert Vrijhof
Korte levensloop Michelle Bachelet
1951 Geboren in Santiago de Chili uit Ángela Jeria Gómez, archeoloog, en Alberto Bachelet Martinez, luchtmachtgeneraal
1962 Haar vader wordt militair attaché bij de Chileense ambassade in de Verenigde Staten. Michelle volgt de Junior High School in Bethesda, Maryland. In 1964 terug in Chili
1969 Diploma meisjeslyceum
1970 Begin geneeskundestudie. Lid van de Socialistische Jeugd
1973 Militaire staatsgreep onder leiding van Pinochet. President Salvador Allende vindt de dood. Michelle en haar moeder treden op als koeriers voor het ondergrondse bestuur van de Socialistische Partij, dat probeert een verzetsbeweging te organiseren. Haar vader wordt gevangengenomen en overlijdt in 1974 na martelingen
1975 Arrestatie van Michelle en haar moeder. Mede door interventie van de Argentijns/Chileense diplomaat Roberto Kozak gaan zij in ballingschap naar Australië en later naar Oost-Duitsland
1975-1979 Studies Duits en Geneeskunde; terugkeer naar Chili, afgestudeerd als arts in 1984
1977 Huwelijk met de architect Jorge Dávalos; zoon in 1978, dochter in 1984. Na einde van haar relatie met Dávalos in 1992 dochter uit andere relatie
1985 Wordt actief lid van de Socialistische Partij
1986-1996 Na specialisatie kindergeneeskunde diverse betrekkingen op medisch gebied
1996-1998 Studies militaire strategie in Chili en Washington D.C.
2000 Minister van Volksgezondheid in de Chileense Coalitie van Partijen voor Democratie
2002 Minister van Defensie, als eerste vrouw in een Latijns-Amerikaans land
2006 Als eerste vrouw gekozen tot president van Chili
2010 Na afloop van de presidentiële termijn van 4 jaar benoemd als hoofd van de Organisatie voor Gendergelijkheid en Empowerment van de Verenigde Naties
2014 Opnieuw gekozen als president van Chili
2018 – 2022 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN
2026 Kandidaat-secretaris-generaal van de VN
Michelle Bachelet neemt van jongs af aan een voorbeeld aan haar zelfstandige moeder. Ook de periode op het meisjeslyceum maakte haar zelfbewustzijn als zelfstandig persoon sterker. Oorspronkelijk wil ze sociologie of economie studeren, maar haar vader overtuigt haar om in plaats daarvan geneeskunde te gaan studeren. Ze kiest voor geneeskunde omdat het “een concrete manier is om mensen te helpen met pijn om te gaan” en “een manier om bij te dragen aan de verbetering van de gezondheid in Chili.”
Bachelet laat er in haar periodes als minister en als president geen gras over groeien. Het kabinet dat zij in 2006 vormt, bestaat voor de helft uit vrouwen, voor het eerst in de Chileense geschiedenis.
Ambitieus programma
Haar regering voert een ambitieus programma door. Een greep daaruit:
- Gezondheidszorg. De wachtlijsten worden 90% korter. Voor baby’s, geboren in openbare ziekenhuizen, is een kraampakket beschikbaar.
- Vrouwenrechten. Slachtoffers van seksueel geweld kunnen kosteloos de morningafterpil krijgen. Meisjes jonger dan 14 krijgen toestemming om noodanticonceptiepillen te ontvangen. Een wet garandeert gelijke beloning voor gelijk werk, ongeacht geslacht. In 2016 komt er een ministerie voor Vrouwen en Gendergelijkheid.
- Defensie. De opperbevelhebber belooft in 2003 nooit meer de democratie te ondermijnen, zoals in 1973 is gebeurd. Het leger gaat deelnemen aan internationale vredesoperaties.
- Pensioenen. Er komt een basispensioen voor de armste inwoners.
- Democratie. In 2009 wordt een wet op de openbaarheid van bestuur van kracht. Het jaar daarop komt er een instituut en een museum ter herinnering aan de Pinochet-dictatuur en voor de bescherming en bevordering van de mensenrechten. Evenredige vertegenwoordiging in beide kamers van het parlement – beperkt onder Pinochet – wordt hersteld. Voortaan moet 40% van de kandidaten vrouw zijn. Het homohuwelijk wordt wettelijk.
- Onderwijs en cultuur. De regering deelt een ‘literaire koffer’ (een doos met boeken, dichtbundels etc.) uit aan de 400.000 armste gezinnen met kinderen. In 2018 is een wet ingevoerd waardoor de meerderheid van de studenten kosteloos kan studeren.
- Economie. In 2007 wordt het Economisch en Sociaal Stabilisatiefonds opgericht, gevoed uit begrotingsoverschotten. Dit fonds helpt het land om de financiële crisis van 2008 door te komen. In 2014 gaat het parlement akkoord met een belastinghervorming die de grote ongelijkheid in inkomen verkleint.
- Milieu. Patagonië krijgt vijf nieuwe nationale parken. Het zeegebied dat onder staatsbescherming staat, gaat 1,4 miljoen vierkante kilometer beslaan en biedt bescherming aan minstens 142 soorten zeeleven, waaronder 27 bedreigde soorten.
- Verkeer. Er komen 18 nieuwe metrostations in de hoofdstad Santiago.
- Buitenland. Bachelet versterkt de banden met andere democratische Latijns-Amerikaanse landen.
De doorvoering van deze maatregelen stuit op verzet en Bachelet heeft niet altijd de steun van de publieke opinie. Ze krijgt het moeilijk als haar oudste zoon en zijn vrouw verdacht worden van corruptie. Deze crisis bezweert ze door het instellen van een commissie die onder meer voorstellen doet om verkiezingsprocessen volledig onafhankelijk van de regering te laten verlopen. Bachelet kan daardoor met recht naar voren brengen dat ze overal en altijd democratie zal verdedigen. “Mensen moeten zien dat democratie levert, dat het hun levens werkelijk verbetert. Alleen dan zullen zij de overheid en democratie vertrouwen. En alleen dan willen zij deze verdedigen. (…) We moeten meer doen dan aanmoedigen om naar de stembus te gaan. Voortdurende en levende deelname aan het democratisch proces is essentieel. Als mensen begrijpen hoe de democratie werkt en als zij geregeld daaraan deelnemen, dan zullen zij verkiezingsresultaten eerder aanvaarden. (…) Politieke partijen zouden meer moeten zijn dan machinerieën voor macht. Zoals ooit zouden zij dynamische plaatsen moeten zijn voor burgerschap en democratisch debat. (…) De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij ons allemaal – regeringen, organisaties, de burgermaatschappij en elke burger. Namelijk om onze gezamenlijke betrokkenheid bij democratie te vernieuwen in het belang van de huidige en toekomstige generaties.“ (in een toespraak in 2025)
Agnosticus
Over haar levensbeschouwing heeft Bachelet laten weten dat ze zichzelf als een agnosticus beschouwt. “Ik geloof in de staat omdat deze een belangrijke rol kan hebben in het garanderen van de diversiteit van mannen en vrouwen. Hun uiteenlopende geloven, opvattingen en manieren van leven.”