Het patriotisme van Aleksej Navalny

Aleksej Navalny groeit op met liefhebbende ouders. Hun gezin is vanwege vaders beroep woonachtig in verschillende militaire plaatsen, onderdeel van de ring die Moskou beschermt tegen mogelijke vijandelijke raketten. Aleksej (9 jaar oud) ervaart het optreden van de sovjet-autoriteiten tijdens onregelmatigheden als een aaneenschakeling van leugens. Zo ook bij het ongeluk met de kerncentrale te Tsjernobyl in 1986. De gevolgen ervan worden gebagatelliseerd of ontkend. Aleksejs moeder bespreekt het nieuws met haar zoon en wekt daardoor zijn belangstelling voor sociale kwesties en de politiek. De ‘dooi’ die wordt ingezet met optreden van sovjet-leider Gorbatsjov (1985 – 1991) gaat Aleksej niet ver genoeg. Achteraf ervaart Navalny diens bewind echter als een aangename uitzondering op het voortdurende gelieg. Ook al munt Gorbatsjovs beleid uit door halfslachtigheid, Navalny waardeert hem als integer politicus tussen corrupte ex-sovjet bureaucraten.

Aleksej wordt als tiener geïntimideerd door een leerling die hem geld aftroggelt. Een keer voelt hij dat hij daar genoeg van heeft en vecht terug. Hij scheldt de pestkop uit en stompt hem in zijn gezicht. De jongen valt en is verbijsterd door Aleksejs plotselinge verweer. Vanaf dat moment heeft hij geen last meer van de pestkop. “Op dat moment leerde ik een belangrijke les in mijn leven: het is gemakkelijker een resolute daad te verrichten dan om te leven met de gevolgen ervan.”

Aleksej blijft uit de buurt van drugs, terwijl de universiteit waaraan hij studeert steeds meer een ‘broeinest van drugsverslaving’ wordt. Hij doet dan nog wel mee met het op grote schaal omkopen van docenten opdat zij positieve cijfers geven voor tentamens.

Spijt en ontzetting

In zijn autobiografie geeft Navalny toe dat hij in de jaren negentig Boris Jeltsin onvoorwaardelijk heeft gesteund: “De alles-of-niets-wereld van de politiek in die tijd verordonneerde dat je of voor Jeltsin koos en vooruitging, ondanks de fouten, moeilijkheden en impopulaire beslissingen, of dat je je lot in handen legde van die domkoppen die nog over waren uit de USSR en wier enige idee was: ‘Laten we teruggaan. Dat waren nog eens goede tijden.’” Zijn uitgesproken benadering uit die tijd kwalificeert Navalny vele jaren later als “verontrustend onbezonnen.” Antipathie, spijt en ontzetting is hij gaan voelen over de corruptie en het benutten van macht door de autoriteiten, onder wie Jeltsin, om zich te verrijken. Navalny komt er openlijk voor uit dat hij spijt heeft gehad van zijn steun. “We moeten onze fouten niet herhalen.”

En wanneer Poetin in 2000 als Ruslands president aantreedt, tekent deze een decreet die zijn voorganger, Jeltsin, juridisch onschendbaar maakt. Navalny vermoedt vanaf het begin al dat Poetin voortdurend liegt. Hij is vastbesloten om zich tegen Poetin te verzetten. Hij sluit zich daartoe aan bij een democratische partij, Jabloko, de partij van Grigori Javlinski. Maar de passiviteit van veel partijleden staat Navalny niet aan en na interne discussies wordt hij in 2006 uit de partij gezet.

Relgieus inzicht

Een jaar na zijn huwelijk met Joelia krijgen zij een dochter, Dasha (2001). Het bijzondere van haar opgroeien ontwaakt bij Navalny een religieus inzicht, dat “alleen evolutie niet voldoende was.” In 2008 wordt hun zoon Zachar geboren. Uitspraak van Zachar als kleuter: “Mijn vader strijdt tegen slechte mensen, voor de toekomst van ons land.” Navalny voelt dit als het mooiste moment van zijn leven: “Alsof ze een medaille om mijn hals hadden gehangen.”

Navalny gebruikt al vroeg internet als communicatie- en actiemiddel. Zijn strijd tegen de corrupte bij grote bedrijven als Gazprom en Rosneft krijgt tienduizenden volgers. Hetzelfde succes krijgt zijn Anticorruptiestichting bij het ontmaskeren van Poetins politieke partij Verenigd Rusland. In 2014 zorgt het Poetin-regime ervoor dat, om Navalny te treffen, zijn broer Oleg voor drieënhalf jaar in een gevangenis wordt opgesloten. Nadat publicatie op internet wordt verboden, gaat Navalny films op YouTube plaatsen om criminele daden aan de orde te stellen. Later volgen Instagram, TikTok en Twitter als te gebruiken media. Navalny gebruikt daarbij vaak humor, vooral ironie, als stijlmiddel.

Veerkracht

In 2017 vinden er presidentsverkiezingen plaats. Ondanks zware tegenwerking van de autoriteiten, waaronder herhaaldelijk optreden van provocateurs, weet Navalny in heel Rusland honderdduizenden burgers te motiveren voor steun aan zijn campagne. Hem wordt echter verboden om mee te doen. Na de moord op Kremlincriticus Boris Nemtsov beseft Navalny dat zijn bekendheid hem niet beschermt tegen de moorddadigheid van Poetin. In 2020 is het zover, hij drinkt thee die heimelijk is vermengd met zenuwgif en raakt verlamd. Na lang dralen geven de Russische autoriteiten hem toestemming voor behandeling door het Charitéziekenhuis in Berlijn. Na maanden van herstel vliegt hij terug naar Rusland en wordt onmiddellijk na aankomst gearresteerd. Hij komt niet meer vrij. Het regime verzint bij herhaling aanklachten waarna steeds draconischer straffen volgen. Isolering wordt strenger en marteling, zoals slaaponthouding, heviger. Navalnys veerkracht blijft echter ongebroken. Op 16 februari 2024 maakt Poetins regime een einde aan zijn leven.

Tekst: Koert Vrijhof

Hoofdpunten levensloop

• 1976 Geboren te Boetin bij Moskou uit Ljoedmila Navalnaja, bedrijfskundige, en Anatoli Navalny, legerofficier
• 1986  Kernramp in Tsjernobyl, in de buurt van de plaats waar het gezin Navalny dan woont
• 1991  Mislukte coup van conservatieve sovjet-leiders. Jeltsin wordt de nieuwe leider van Rusland
• 1992  Cursus voor jonge managers bij het Plechanov instituut
• 1993-1998 Studie rechten aan de Lumumba-Universiteit van de Vriendschap der Volkeren te Moskou
• 1998  Vervolgstudie aan de Financiële Universiteit aldaar. Wordt advocaat
• 2000  Trouwt met Joelia Abrosimov. “Ze heeft een hekel aan de mensen die de macht in ons land hebben gegrepen, misschien nog wel meer dan ik.” Zij krijgen een dochter en een zoon.
• 2000  Actief in de politieke partij Jabloko
• 2002  Verkozen als regionaal raadslid van de afdeling Moskou van Jabloko
• 2004  Oprichting van de Democratisch Alternatiefbeweging DA! (Nederlands: JA!). Deze organiseert politieke debatten voor een breed publiek
• 2005  Start met eigen blog op het internet via LiveJournal met feitelijke informatie over de inkomsten en leefwijze van de Russische machthebbers
• 2008  Stelt voor om mensen die een Russische voorouder hebben desgewenst het Russische staatsburgerschap te geven
• 2010 Deelname aan World Fellows Program van de Yale-universiteit
• 2011  Start crowdfunding voor onderzoek door de Anticorruptiestichting
• 2011 Eerste arrestatie tijdens een demonstratie
• 2013  Verkiezingscampagne voor burgemeester van Moskou, officieel resultaat 27% van de stemmen
• 2014 Gaat YouTube gebruiken wegens verbod van zijn blog op LiveJournal
• 2017 Campagne om zich verkiesbaar te kunnen stellen als president van Rusland.
• 2019  Leider van de Vooruitgangspartij
• 2020  Vergiftigingspoging, herstel in Duitsland
• 2021 Onmiddellijke arrestatie bij terugkeer in Rusland; start dagboek in de gevangenis. Hongerstaking om medische behandeling af te dwingen. In oktober kent het Europese parlement hem de Sacharovprijs toe
• 2022  Krachtige veroordeling van de Russische inval in Oekraïne
• 2023 Documentaire ‘Navalny’ wint Oscar
• 2024  Vermoord te Charp (in de Poolcirkel)
• 2025 Publicatie van zijn autobiografie ‘Patriot, mijn verhaal’.

Uitspraken van Navalny in zijn autobiografie

“…we moeten onder ogen zien dat het leven in dit land (Rusland; K.V.) van het begin van de jaren negentig tot de jaren twintig van de eenentwintigste eeuw op idiote wijze is verprutst: het is een tijd geweest van verloedering, waarin men niet in is geslaagd de zaak op de rails te houden.” (p.127)

“…op een dag heb ik besloten dat ik niet bang ben. Ik woog alles tegen elkaar af, begreep welke positie ik innam, en liet het voor wat het was. Ik ben een politicus van de oppositie en begrijp heel goed wie mijn vijanden zijn, maar als ik me er voortdurend zorgen om moet maken dat ze me zouden kunnen vermoorden, kan ik beter niet in Rusland blijven wonen. Dan zou ik moeten emigreren of iets anders moeten gaan doen. Maar ik hou van wat ik doe en vind dat ik het moet blijven doen Ik ben niet gek, en bovendien ben ik niet onverantwoordelijk of onverschrokken. Het is simpelweg zo dat ik diep vanbinnen weet dat ik dit moet doen, dat dit mijn levenswerk is.” (p. 297) (…) Ik ben een Russisch staatsburger en ik ben niet bereid in angst te leven. Als ik moet vechten, dan zal ik vechten, omdat ik weet dat ik gelijk heb en dat zij ongelijk hebben. Omdat ik aan de kant van het goede sta en zij staan aan de kant van het kwaad. Omdat er veel mensen zijn die mij steunen.” (p. 298)

“Je bent twintig jaar lang in het felle licht van de schijnwerpers aan het werk, je schrijft honderden artikelen. Elke dag voeg je de daad bij het woord en dan nog denken ze dat ik te bang ben om terug te gaan.“(p. 146) “’Waarom ben je teruggekomen?’ (…) Ik heb mijn land en mijn overtuigingen. Ik wil mijn land niet opgeven en zal het nooit verraden. Als je overtuigingen iets voor je betekenen, moet je bereid zijn je daar sterk voor te maken en offers te brengen als dat nodig is. (…) Ik heb het hele land doorgereisd en heb vanaf alle podia waar ik heb gestaan verklaard: ‘Ik beloof dat ik jullie niet zal teleurstellen, ik zal jullie niet verraden en ik zal jullie niet in de steek laten.’ Door terug te gaan naar Rusland heb ik me gehouden aan mijn belofte aan de kiezers.” (p. 509/510)

“De grondslag van mijn politieke strategie is dat ik niet bang ben voor mensen en ik met iedereen wil discussiëren. Ik kan met rechts praten, en die mensen luisteren naar mij. Ik kan met links praten, en ook zij luisteren naar mij. Ik kan ook met democraten praten, want ik ben er zelf een. Een toegewijde politieke leider kan niet zomaar besluiten dat hij veel van zijn medeburgers de rug toekeert, omdat hij het persoonlijk niet eens is met hun standpunten. Dat is een van de redenen waarom we een situatie moeten creëren waarin iedereen op voet van gelijkheid kan deelnemen aan eerlijke en vrije verkiezingen. (…) De politiek in een autoritair land is op een zeer primitieve manier gestructureerd: je bent voor het regime, of je bent ertegen. Alle andere politieke mogelijkheden zijn tenietgedaan.” (p. 206, 207)

“Het is niet zo dat ik bepaalde gedachten heb over de liefde die ik voor mijn land voel. Ik heb het land gewoon lief. Voor mij is Rusland een deel van mezelf. Het is als je rechterarm of je linkerbeen: je kunt niet zeggen op welke manier je daarop gesteld bent.“ (p. 299)

De Tsjechische toneelschrijver en president Václav Havel begrijpt de bekende opvatting dat een volk de leiders krijgt die het verdient. Maar hij stelt dat de maatschappij ook een spiegel is van zijn leiders: het is mede van hen afhankelijk of het beste dat in elke burger aanwezig wordt ondersteund, of juist het slechtste. Navalny: “Er bestaat een bekende zegswijze dat elk land de leiders krijgt die het verdient, en er zijn veel mensen die vinden dat dit van toepassing is op Rusland. Anders had ons volk immers wel op een opstand ontketend en had men het regime omvergeworpen. Maar ik geloof niet dat dit waar is. Een groot deel van mijn landgenoten is het oneens met wat er gebeurt en heeft er niet voor gekozen. Maar als je desondanks erkent dat op ieders schouders een persoonlijke verantwoordelijkheid rust, dan rust die ook op mijn schouders. Dan is het aan mij om nog harder te strijden om verandering teweeg te brengen.“ (p. 300/301).

Uit het slotpleidooi bij een proces op 20 februari 2022: “…ik ben nu een gelovig mens, en ik moet zeggen dat het me veel steun biedt bij mijn werk. (…) ‘In een interview heb je een poosje geleden toch gezegd dat je in God gelooft, en in de Bijbel staat: ‘Zalig die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.’ Dat is toch geweldig? Je hebt het voor elkaar!’ En ik dacht: kijk eens aan! Die begrijpt mij pas echt. Ik weet niet zeker of ik het wel voor elkaar heb, maar precies die Bijbeltekst beschouw ik altijd zo’n beetje als een richtlijn voor mijn handelwijze. (…) ik ben in zekere zin zelfs tevreden. Want op een moeilijk moment heb ik gedaan wat ik moest doen en heb ik het voorschrift opgevolgd.” (p. 356/357)