Studiedag Vrijheid van Onderwijs: constructief debat

Pieter_Huisman

De Linker Wang hield zaterdag 9 april samen met Dwars en de onderwijsgroep van GroenLinks een studiedag over artikel 23 van de Grondwet: de vrijheid van onderwijs. Na een inleiding volgden debatten tussen deskundigen en met de zaal. Dagvoorzitter Ruard Ganzevoort stelde vast dat de zestig aanwezigen een constructief debat hadden gevoerd: ‘Een waardevol begin voor verdere ontwikkeling van een GroenLinkse onderwijsvisie’.

Pieter Huisman, bijzonder hoogleraar onderwijsrecht aan de VU, leidde de dag in met een lezing over de complexiteit van artikel 23. Was dit artikel een polsstok of een slagboom? De liberaal Thorbecke heeft in de Grondwet van 1848 als eerste het grondrecht vastgelegd. Met de invoering van de leerplicht kreeg de staat ook de plicht om te zorgen voor voldoende, openbare onderwijsvoorzieningen. Dat betekent dat alle religieuze overtuigingen moeten worden gerespecteerd.
Levensbeschouwelijk bijzondere scholen mogen wel eisen stellen aan de toelating van leerlingen en docenten. Huisman gaf het recente voorbeeld van de katholieke school in Volendam die van de rechter hoofddoeken mag verbieden. Maar een eigen toelatingsbeleid op basis van levensbeschouwing kent grenzen. Het moet consistent worden toegepast, bleek uit enkele voorbeelden van rechterlijke uitspraken.
De grondwet geeft particulieren en organisaties het recht een school te stichten. Om overheidssubsidie te krijgen, gelden minimumvoorwaarden zoals deugdelijkheid en de kwaliteit van leerkrachten. Maar ook voor een Boeddhistische school in Amsterdam werd onlangs overheidssubsidie afgewezen, omdat deze religie onvoldoende is verbreid als zuil. Het zijn achterhaalde criteria, oordeelde de zaal.
De interpretatie van het artikel is extra ingewikkeld omdat de term ‘bijzonder onderwijs’ ook betrekking heeft op scholen met pedagogische principes, zoals Jenaplan en Montessori.
De Nederlandse tussenvorm tussen de strikte scheiding van kerk en staat in sommige landen en de staatskerk in andere, zou leiden tot een pluriform scholenaanbod. Dit biedt ouders veel keuze hoe zij hun kinderen willen laten opleiden. Is het begrip (levensbeschouwelijke) ‘richting’ nog voldoende relevant? Kiezen ouders tegenwoordig niet om hele andere dan godsdienstige redenen voor een school?

Plurale samenleving

Na deze inleiding volgde een ‘socratisch gesprek’ tussen Zeki Arslan (multicultureel instituut Forum), Henk Nijmeijer (protestants-christelijk Roelof van Echtencollege, Hoogeveen) en Ina ter Avest (lector ‘Onderwijs en Levensbeschouwelijke identiteit’, Hogeschool INHolland). Ook deze discussie begon met een hoofddoekenverbod. De drie panelleden waren eenstemmig van mening dat de school de dialoog uit de weg is gegaan, met het gevaar van uitsluiting.
Nijmeijer formuleert de meerwaarde van een religieuze school aan de hand van een vergelijking met Zweden, waar geen religieuze scholen bestaan. Op een christelijke school wordt volgens hem anders – zorgvuldiger – omgegaan met bijvoorbeeld het overlijden van schoolgenoten. Ter Avest begint met de vraag wat een school eigenlijk is. Zij ziet het als een plek waar jongeren kunnen worden voorbereid op een leven in een plurale samenleving. Arslan wil waken voor het verlies van eigenheid, maar pleitte om dezelfde reden eveneens voor gemengde scholen.
De zaal reageerde gretig. Met een persoonlijk voorbeeld van een stage op een katholieke school, waarna afwijzing volgde wegens verschil in religieuze achtergrond. Een jonge vrouw vertelt positief over de ontmoetingschool waar zij op zat. Er was ruim voldoende aandacht voor het omgaan met de dood in de verschillende tradities.
Daarnaast speelt de vraag of kinderen binnen een beperkte religieuze schoolomgeving beter een identiteit kunnen ontwikkelen, of dat hiervoor juist een bredere kennismaking met – onder andere – religies nodig is, om vervolgens zelf een keuze te maken. Hoeveel ruimte kan een kind aan?
Een justitiepastor vertelt hoe de islamitische gevangenen eerst gewoon meededen met de christelijke kerkdiensten, totdat de imams de gevangenis inkwamen. Volgens hem kan pluriformiteit juist vanuit identiteit ontstaan.
Arslan vond steun in de zaal met zijn punt: ‘Er zullen in een pluriforme samenleving altijd maatschappelijke concessies moeten worden gedaan om samen te kunnen leven. Het is belangrijk dat kinderen op school kunnen leren hiermee om te gaan.’
De middag begon met een zaaldebat over het doel van onderwijs. Debatleider Liesbeth Tettero vroeg om keuzes: bent u voor een minimaal doel van het onderwijs, dat alleen rekenen, taal en vakkennis omvat? Of bent u voor de maximumvariant: normen, waarden, cultuur, een pluriforme samenleving, kortom identiteitsvormende en opvoedende taken? Een minderheid koos voor de minimale variant: identiteitsopvoeding behoort en kan door ouders worden gedaan. De maximale variant vond evenmin een meerderheid. Samengevat stelde de zaal vast dat er geen waterdichte grens aan opvoeden is. Iedereen die met kinderen in aanraking komt, voedt op. De meest belangrijke omgevingen, ouders en leerkrachten, zouden hierin veel meer moeten samenwerken.
Interessant was in het verlengde hiervan de vraag wie waarvoor verantwoordelijk moet zijn: van wie is het onderwijs eigenlijk? Hierover trad een afzonderlijk forum aan met Henk Veneman (basisschooldirecteur en betrokken bij Iederwijs), Wim Kuiper (voorzitter Besturenraad), Steven de Jong (LAKS) en Luuk van der Meer (fractiemedewerker GroenLinks Tweede Kamer). Welke verantwoordelijkheid hebben de overheid, de ouders, het schoolbestuur, de leerlingen en de leerkrachten?
Kuiper vond het van waarde dat schoolbesturen onafhankelijk zijn van de overheid, en gaf toe dat ouders ook op afstand van het bestuur staan. De schoolgemeenschap van professionals, ouders, directie en uiteindelijk bestuur ziet hij als eigenaar. En die zijn niet blij met de nadruk op rekenen en taal van dit kabinet, omdat ontwikkeling over veel meer gaat. Ook De Jong benadrukte de persoonlijke ontwikkeling van kinderen. Toch bepaalt de overheid hierin veel, evenals de inspectie, die meermalen werd verweten scholen te beoordelen op een wijze die contraproductief is voor deze persoonlijke ontwikkeling.
Van der Meer betoogde dat docenten een sterkere positie moeten krijgen in deze gemeenschap. Om de kwaliteit te verbeteren zou het onderwijs veel meer moeten openstaan voor zowel overheidsbemoeienis, strenge toetsing, als voor invloeden van ouders en samenleving. Ook de sturings- en beoordelingsinstrumenten moeten hiervoor worden verbeterd.

Vrijheid moderniseren

De teneur van de bijeenkomst was dat de behoeften en kwaliteiten van het kind leidraad moeten zijn. Zowel het scheppen van optimale omstandigheden voor talent-ontwikkeling, als ook erkenning van de diversiteit van kinderen en jongeren juist ten aanzien van talenten, beperkingen en mogelijkheden.
Er blijkt geen behoefte om het principe van de vrijheid van onderwijs af te schaffen. De interpretatie hiervan in de moderne samenleving is wel aan grondige modernisering toe. Nederland is te veel veranderd. Daarbij zal dit gezelschap niet rouwen als de (christelijke) godsdienst een minder prominente plaats krijgt. De ontwikkeling van kinderen in hun diversiteit moet uitgangspunt zijn.

Dit bericht was geplaatst inBijeenkomsten. Bookmark the permalink. Zowel reacties als trackbacks zijn gesloten.
  • Over de Linker Wang

    De Linker Wang organiseert bijeenkomsten over religie, politiek en samenleving, is de religiewerkgroep van GroenLinks, en geeft het gelijknamige tijdschrift uit. Religie is een veelzijdig fenomeen. Wat verdient kritiek en wat ondersteuning? En welke inspiratiebronnen kunnen bijdragen aan duurzaamheid, vrede, gerechtigheid en compassie?

  • Elke school uniek en toegankelijk

    Emeritus hoogleraar Siebren Miedema pleit voor een nieuw onderwijssysteem waarbij alle scholen uniek zijn en toegankelijk voor iedereen. ‘Het duale stelsel is een sta-in-de-weg voor constructief onderwijsbeleid
    in een post-seculiere tijd’, stelt hij.

  • Walks of Peace tijdens Vredesweek

    Tijdens de Vredesweek van 16 tot 24 september worden verschillende Walks of Peace georganiseerd. De Walk of Peace is een wandeling van en voor vrede. Het doel van de wandeltocht is verbinden met vrede en met elkaar. De Walk of Peace werd in 2015 voor het eerst georganiseerd door vredesorganisatie PAX en de Raad van [lees meer…]

  • Aanmelden voor nieuwsbrief

  • Volg ons!

  • Tweets

    • Samen sterk voor vrede en recht. Rabbijn steunt moslims in #Enschede na extreemrechtse intimidatie 🌈🌎🌹 https://t.co/ZJQtlxiu2O - ongeveer 2 dagen geleden
    • Christelijk-sociaal denken en handelen houdt niet op bij de landsgrens en verdraagt geen ‘race naar de bodem’ tusse… https://t.co/B4fRZQEHCq - ongeveer 2 dagen geleden
    • Enis Odaci (@Humanislam) genomineerd als ‘gamechanger’ in Kleurrijke Top 100 https://t.co/Tbj5vYdhrj - ongeveer 3 dagen geleden
    • Politiek voor aandeelhouders? Of politiek met oog voor de publieke zaak? Geloof in verandering! Neem een proefabonn… https://t.co/N2C2HxkbzN - ongeveer 4 dagen geleden